Leren van elkaar: dit is waar het Maasstad Ziekenhuis staat met Samen beslissen

Samen beslissen staat in veel ziekenhuizen hoog op de agenda. Zo ook in het Rotterdamse Maasstad Ziekenhuis. Hier zijn zowel beleidsmakers als zorgverleners druk bezig om samen beslissen naar een hoger niveau te tillen. Pauline Gantvoort (adviseur waardegedreven zorg), Ellen Parent (projectleider waardegedreven zorg) en Annemieke van der Padt-Pruijsten (internist hemato-oncoloog) delen hun ervaringen en geven tips.

“Er zijn al heel veel goede gesprekken, maar die kunnen vaak net wat aangescherpt worden.”

Waardegedreven zorg verankeren
“Samen beslissen is onderdeel van waardegedreven zorg. En waar waardegedreven zorg voorheen een pijler was van de strategie van het Maasstad Ziekenhuis, is waardegedreven zorg nu het vertrekpunt voor alles wat we doen,” vertelt Pauline Gantvoort.
Als adviseur waardegedreven zorg heeft ze de taak om waardegedreven zorg te verankeren in de organisatie. Dat doet ze door het gedachtegoed uit te dragen en verbindingen te maken met afdelingen die hulp nodig hebben om waardegedreven zorg te realiseren. Daarnaast laat ze afdelingen leren over toepassingen van waardegedreven zorg.

PROMs gebruiken voor samen beslissen
“We beschikken over veel data die we kunnen inzetten om onze zorgpaden te verbeteren. Dat zijn klinische data en data uit Patient Reported Outcome Measures, ook wel PROMs”, vertelt Gantvoort. De Santeon-ziekenhuizen hebben met 15 aandoeningen ervaringen opgedaan om deze verschillende data in te zetten zodat patiënten nog beter ondersteund worden in de keuzemomenten die zij tegenkomen in hun zorgpad. ”Andere afdelingen leren nu van deze ervaringen.”

Projectleider waardegedreven zorg Ellen Parent is betrokken bij het Experiment Uitkomstindicatoren van Santeon voor de aandoening chronische nierschade. Dit experiment is onderdeel van het landelijk programma Uitkomstgerichte Zorg. Het experiment heeft als doel ervaring op te doen met hoe je uitkomsten toepast binnen sleutelmomenten van Samen beslissen binnen de zorgpaden borstkanker, CVA en chronisch nierschade. “Daarvoor zijn ook ondersteunende tools en scholing ontwikkeld. Elk betrokken zorgpad heeft zijn eigen tools om belangrijke keuzemomenten te ondersteunen. Dit zijn bijvoorbeeld keuzehulpen, dashboards en predictiemodellen.” Uiteindelijk worden de ontwikkelde tools geïmplementeerd en uitgerold binnen de 7 Santeon-ziekenhuizen en is het de bedoeling dat deze binnen steeds meer zorgpaden gebruikt gaan worden.

Scholing voor zorgprofessionals
“Scholing voor zorgprofessionals is een belangrijk onderdeel in het uitrollen van Samen beslissen. ‘Hoe voer je het goede gesprek?’ is daarin een belangrijke vraag. De afgelopen jaren zijn er trainingen ontwikkeld over het voeren van een goed gesprek. Met acteurs oefenen zorgverleners gesprekken die zij in de behandelkamer voeren. Tijdens de opleiding van coassistenten zie je al steeds beter dat dit soort dingen worden aangeleerd”, zegt Annemieke van der Padt-Pruijsten. Zij is internist hemato-oncoloog bij het Maasstad Ziekenhuis en deed promotieonderzoek naar de effecten van implementatie van een digitaal zorgpad voor palliatieve zorg. Dit onderzocht zij voor oncologiepatiënten in het laatste levensjaar, voor wie proactieve zorgplanning een belangrijk instrument was.

“Scholing voor zorgprofessionals is een belangrijk onderdeel in het uitrollen van Samen beslissen. ‘Hoe voer je het goede gesprek?’

Ze benadrukt ook de rol van de verpleegkundige: “Mensen denken vaak dat besluitvorming bij de arts ligt, maar patiënten vertellen vaak veel meer tegen een verpleegkundige over hun wensen, waarde en behoefte aan zorg en behandelingen. Zodoende is het samenspel waardevol. Zeker bij mensen met een chronische ziekte is die rol van de verpleegkundige minstens zo belangrijk.”

Collega Parent vindt het een eyeopener dat je duidelijk moet benoemen dat je sámen een keuze gaat maken, voordat je als zorgverlener uitleg gaat geven over de verschillende behandelopties.

“Daaruit blijkt dat je als patiënt ook wat moet doen. Dit leidt tot meer betrokkenheid van de patiënt bij het keuzeproces.”

Gepersonaliseerde zorg bieden voor patiënten
Gantvoort vertelt dat er binnen waardegedreven zorg 2 belangrijke aandachtsgebieden zijn. “Enerzijds is dat het leren en verbeteren op basis van data. Anderzijds is dat we gepersonaliseerde zorg willen bieden: passende zorg voor al onze patiënten. Dat betekent dat je met hen in gesprek gaat over de belangrijkste uitkomsten in het zorgpad en samen met die patiënt kijkt naar wat de best mogelijke stap is.” Omdat patiënten verschillende verwachtingen en behoeften hebben en deze vaak ook afhankelijk zijn van een levensfase, is gepersonaliseerde zorg van groot belang. “De ene patiënt wil nog de wandeling naar de supermarkt kunnen maken, de ander wil een marathon kunnen lopen”, aldus Gantvoort. Het is heel belangrijk de voorkeuren van de patiënt te weten. Een keuzehulp biedt ondersteuning om hierover een gesprek te voeren.

Samen beslissen is niet nieuw
Gantvoort benadrukt dat Samen beslissen niet nieuw is en al goed gebeurt in het Maasstad Ziekenhuis. “Maar nog niet altijd vanuit het oogpunt van waardegedreven zorg.” Ook Van der Padt-Pruijsten bevestigt dat Samen beslissen al jaren gebeurt. “De meer ervaren medisch specialisten zeggen bijvoorbeeld dat ze al meerdere opties geven en voelen zich een beetje aangevallen, alsof ze het niet goed doen. Doorgaans zijn er veel medisch specialisten die al veel goede gesprekken voeren. Alleen de bewustwording en actief aangeven dat je samen met de patiënt de opties bespreekt en de keuze maakt, gebeurt nog niet altijd. De gesprekken kunnen vaak net wat aangescherpt worden, meer structuur krijgen en actiever worden”, aldus Van der Padt-Pruijsten. “Door er meer structuur in te brengen kom je vaak ook sneller tot een keuze.” Wat verder belangrijk is, is aangeven dat er een vervolgafspraak kan worden gepland om een daadwerkelijke keuze te maken.

Landelijke Campagne Samen Beslissen
Het Maasstad Ziekenhuis maakte de afgelopen periode dankbaar gebruik van de landelijke Campagne Samen Beslissen. In het ziekenhuis hing men posters op, werden pennen en blocknotes uitgedeeld aan patiënten, er werd beeldmateriaal getoond op de wachtkamerschermen en campagnemateriaal geplaatst op de website voor patiënten en op intranet voor medewerkers. Daarnaast werd er een inspiratiesessie georganiseerd waarin verteld is wat er is gedaan op het gebied van Samen beslissen voor patiënten met chronische nierschade.
Het trainingsmateriaal zal de komende tijd breder en beter gedeeld worden binnen de Santeon-ziekenhuizen. Gantvoort: “We willen het materiaal op een online leerplein beschikbaar stellen voor de organisatie en ook een pagina met goede voorbeelden die laagdrempelig beschikbaar is voor onze zorgteams. Zorgverleners moeten niet het gevoel hebben dat ze iets extra’s moeten doen, maar dat juist ondersteund worden.”

“We willen het materiaal op een online leerplein beschikbaar stellen voor de organisatie en ook een pagina met goede voorbeelden die laagdrempelig beschikbaar is voor onze zorgteams. Zorgverleners moeten niet het gevoel hebben dat ze iets extra’s moeten doen, maar dat juist ondersteund worden.”

Haal inspiratie op bij andere teams
Andere ziekenhuizen die ook met Samen beslissen aan de slag willen, maar nog niet goed weten hoe te beginnen, adviseert Gantvoort vooral te kijken naar wat er al is. “Daarmee kunnen teams geïnspireerd worden. Daarnaast kun je kijken hoe je het landelijke campagnemateriaal kunt inzetten en op welke manier dat helpt.” Ook goed is om adviseurs zoals Parent te betrekken in het proces, zij kunnen echt ondersteunen. Van der Padt-Pruijsten: “Duidelijk projectmanagement is hierin belangrijk. Zo kan ik mijn medisch-inhoudelijke kennis en ervaring op de werkvloer gebruiken en kunnen anderen dat verder ontwikkelen. Iemand die enthousiast is en de kar trekt, bevordert een goede implementatie enorm.”


Parent en Gantvoort zijn ook coach uitkomstgerichte zorg vanuit het landelijke programma Uitkomstgerichte zorg en gaan graag in gesprek met collega’s die vragen hebben. “We denken graag mee hoe we anderen handige tips en tricks richting kunnen geven.” Collega’s die aan de slag willen met uitkomstgerichte zorg of specifiek met Samen beslissen, kunnen ook gebruik van maken van de handreiking uitkomstgerichte zorg en ondersteuning aanvragen via het Platform uitkomstgerichte zorg.

“We denken graag mee hoe we anderen handige tips en tricks richting kunnen geven.”